تماس با ما

اخلاق تجاری، شاخه‌ای از اخلاق کاربردی است که اصول اخلاقی، معنوی یا مباحث و مسائل اخلاقی ناشی از آن را در محیط تجاری و کسب و کار بررسی می‌کند.

اگر صداقت، انصاف، مسؤولیت‌پذیری، رازداری، پایبندی به تعهدات و... در تجارت رعایت نشوند،(اخلاقیات یا اخلاق تجاری)، شانسی برای موفقیت در بازار و یا تداوم فعالیت‌های تجاری، نخواهند داشت.

از آن‌جائی‌که تاجر ایرانی مسلمان از هویت‌های اسلامی، ایرانی و ارزش‌های فرهنگی ناشی از منابع و مؤلفه‌های فوق الاشاره برخوردار است و در عین حال به مدد حضور در عرصه‌های اقتصادی و تجاری، آن‌هم در هر دو حوزه ملی و بین‌المللی، از علوم و تخصص‌های جدید، در راستای فعالیت‌های خود، بهره‌مند است، به طور طبیعی و ذاتی، می‌تواند در درجات اولی‌تری از ترقی، توسعه و تعالی تجاری، اقتصادی و سازمانی خود برخوردار باشد.

اگر در نگاهی اولیه و ابتدایی، اقدام به مقایسه دو تاجر ایرانی و فرد مشابه وی در سایر بلاد، به ویژه در کشورهایی که اصول دینی و اعتقادی، جایگاه و پایگاه ضعیف‌تری دارند، بنماییم، درخواهیم یافت که تاجر ایرانی، جدای از آشنایی با اصول علمی و کلاسیک اخلاق تجاری، شامل رعایت و عدم بکارگیری رویه‌های تجاری غیرمنصفانه، خودداری از انجام تبلیغات گمراه کننده، توجه به مسؤولیت‌های اجتماعی و زیست محیطی، در امور اقتصادی و کسب و کار و سایر مواردی، از این قبیل، در تعاملات اقتصادی خود، از منابع و مؤلفه‌های دینی، اعتقادی و فرهنگی ارزشمندی که « کاسب را حبیب خدا » می‌شناسد، نیز برخوردار است که قدری توجه به این اصول در تعاملات امروزه ایشان، موجبات هم‌افزایی(Synergy) قدرتمندی را، فراهم می‌نماید که نه تنها دنیا و آخرت وی، بلکه تعالی، توسعه و سلامت جامعه، شهر و کشور او را نیز، تأمین خواهد نمود.

حوزه‌های اخلاق تجاری، بسیار گسترده‌اند و منطبق با مبانی اسلامی، ایرانی وعلمی قابل بررسی هستند. اگر حاصل جمع آنها، ما را به جمع‌بندی واحدی به نام «اخلاق تجاری» می‌رساند، لکن در این مقاله یک طبقه‌بندی بسیار ابتدایی و صرفاً جهت آشنایی حوزه‌های اخلاقی این جایگاه‌ها و مواضع، در تجارت، به تفکیک ارایه شده‌اند:

الف) حوزه و قلمرو «اخلاق تجاری» در اسلام و ایران:
ـ بازار سالم با رعایت اخلاقیات حاصل می‌شود و در آن؛
ـ کم‌فروشی (ویل للمطفنین، وای بر کم فروشان)
ـ ربا (قرآن کریم: کسانی که ربا می‌خورند، برنمی‌خزند، مگر مانند کسی که بر اثر تماس شیطان با او دیوانه شده است و نمی‌تواند تعادل خود را حفظ کند، گاه به زمین می‌خورد و گاه برمی‌خیزد.)
ـ احتکار
ـ امکان لغزش و دوری از خود
ـ نقصان بر عزت نفس، شخصیت، هویت و حرمت انسانی وارد نمی‌شود
ـ علم و آگاهی، وسعت دید و نظر تاجر مسلمان بسیار بالاتر است (نقش بازاریان در انقلاب شکوهمند اسلامی.)
ـ امام علی (ع): هر کس بدون آگاهی تجارت کند، به طور فزاینده‌ایی در باتلاق ربا فرو می‌رود.
ـ آبادانی دنیا را به همراه دارد
ـ فسخ قرارداد یا اقاله، در صورتی‌که خریدار پشیمان شده باشد (امام صادق (ع): " هر کس تقاضای فسخ قرارداد را بپذیرد، خداوند سختیش را در قیامت از او بر طرف می‌کند".)
ـ آسان گرفتن در خرید و فروش؛ رسول اکرم (ص): « خداوند بخشید کسی را که پیش از شما بوده و هنگام خرید و فروش، آسان‌گیر بود.
ـ شجاعت: امام علی (ع): « تاجر ترسو، محروم می‌ماند و خداوند به تاجر شجاع، روزی می‌دهد .
ـ مشتری پس از خریدن کالا سه بار تکبیر بگوید و دوبار شهادتین را بر زبان آورد.
ـ قرض دادن به نیازمندان
ـ سوگند خوردن
ـ سرگرم شدن به بازار و امور دنیایی

ب) حوزه و قلمرو اخلاق تجاری در علوم جدید:
ـ رویه‌های تجاری غیرمنصفانه (دمپینگ...)
ـ تبلیغات گمراه کننده،
ـ مسؤولیت‌های اجتماعی CSR) Corporate Social Responsibility)
ـ اخلاق زیست محیطی
ـ اخلاق در تولید
ـ حقوق حیوانات (حیوانات در شرف انقراض) یا آزمایشات بر روی حیوانات
ـ بازاریابی اجتماعی (سوء‌استفاده از انسان‌ها)
ـ انحصار‌گرایی و مونوپولی
ـ توجه به توسعه‌های محلی و توسعه پایدار
ـ اثرات جهانی شدن بر اخلاق حرفه‌ای
ـ بهره کشی فرا ملی از مزیت‌های نسبی جهانی در حال توسعه (دیگر جهان سوم نیستند)
ـ مباحث و مسائل ناشی از نوآوری‌ها و فن‌آوری‌ها (غذاهای دستکاری شده ژنتیکی) (Genetically Modified Food)
ـ رعایت عدالت در نظام مبادلات بین‌المللی (کودکان کارگر) (Genetically Modified Food)
ـ رضایت مشتری (حق با مشتری است)
ـ خدمات پس از فروش

  برای مثال، شرکت هماپیمایی (ایکس)... که برای همکاران شاغل در دفتر مرکزی خود بلیط رایگان (خانواده درجه یک کارکنان) و بلیط‌های با تخفیف (برای دوستان و آشنایان)، در نظر می‌گیرند، در مورد دفترشان در ایران، یا به طور کلی این سهمیه را حذف و یا تعداد آنها را کاهش داده که ادعای ایشان نیز، عدم رعایت اخلاقیات در تجارت و فضای تجاری کاریشان است.

  در حوزه آسیا و علی‌الخصوص، طرف‌های تجاری ما در کشور چین نیز، که اساساً الگوی اقتصادی و تجاری ویژه خود را دارند، پس از دوره ایی به ظاهر آسان‌گیرانه‌تر و منطبق بر عوام‌فریبی، ولع وحرص تجاری عده‌ای را در کشورمان برانگیخته بودند، از هم اینک و پس از آن که جای پای به ‌نسبت مساعدی را، در حوزه‌های اقتصادی و تجاری کشورمان برای خودشان فراهم آورده‌اند، ایشان، هم از الگوی اروپاییان درس گرفته و سختگیری‌های جدید خود را علیه تجار و بازرگانان ایرانی، اعمال می‌نمایند و در عین حال، از مدل‌های اساسی و بنیادی که با الگوهای ملی خودشان، که محصولی از تجربه، سنت و علم است، برای حضور مؤثرتر و قدرتمند در این صحنه نیز بهره می‌گیرند.

  لازم به یادآوری است که لایه زیرین این سیستم (نظام) بسیار پیچیده، که مشهور به «مافیای چینی» است، بسیار خطرناک، مخرب و زیرزمینی و لایه ظاهری و فوقانی آن نیز، به ظاهر، شرکت‌های انعطاف‌پذیر و بزرگ اقتصادی هستند که تحت فعالیت‌های بازرگانی، اقدام به حضور گسترده، اثرگذار و پایدار خود در قالب «محله چینی» (شهر چینی‌ها) به حوزه‌های بازار، تجارت، اقتصاد، اجتماع، سیاست و... کشورهای مختلف، از جمله کشورمان نموده و می‌نمایند.