تماس با ما

تعریف و موضوع علم  اقتصاد

اقتصاد در فارسي به معناي ميانه‌روي و متعادل بودن دخل و خرج است و در اصطلاح، تعريف عموماً پذيرفته شده‌‌اي در ميان اقتصاددانان وجود ندارد. زيرا تعاريف داده شده در درجه نخست از جامعيت لازم برخوردار نبوده و در ثاني با مسلم فرض كردن موضوعات، این تعاريف به دور باطلي از تعاريف جديد كشيده مي‌شود. با این همه می‌توان گفت موضوع اقتصاد عبارت است از ثروت (کالاها، خدمات و منابع)، از حیث چگونگی تولید، توزیع و مصرف آن.

تاریخچه

واژه اقتصاد (Economics) از دو كلمه يوناني اويكوس (Oikos) به معني خانه و نمين (Nemin) به معناي اداره كردن اخذ شده است و از نظر لغوي به معني مديريت خانه است . علم اقتصاد از زير مجموعه‌هاي علوم اجتماعي است كه با نوشتن كتاب ثروت و ملل آدام اسميت (پدر علم اقتصاد) در سال 1776م به صورت علمي مستقل ارائه شد. به معناي وسيع كلمه، اقتصاد مطالعه در بهزيستي انسان دارد.

کاردکردهای علم  اقتصاد

مهمترين تعاريف ارائه شده علم اقتصاد در راستای موضوع آن (یعنی؛ ثروت از حیث چگونگی تولید، توزیع، و مصرف) قرار گرفته و هر کدام به جنبه‌ای از جنبه‌های فوق اشاره دارند؛ پس علم  اقتصاد:

الف- بررسي مي‌كند كه چگونه قيمت نيروي كار، سرمايه و زمين در اقتصاد تعيين مي‌شود و چگونه اين قيمتها در اختصاص يافتن منابع در بهترين وضعيت بكار برده مي‌شوند؛

ب- رفتار بازارهاي مالي را برسي كرده و چگونگي تخصيص سرمايه به كل اقتصاد توسط اين بازارها را تحليل مي‌نمايد؛

ج- توزيع درآمد را بررسي مي‌كند و راههاي كمك به مردم فقير بدون صدمه رساندن به عملكرد اقتصادي را پيشنهاد مي‌دهد؛

د- نگاهي به مخارج دولت، مالياتها و كسري بودجه به رشد اقتصادي دارد.

هـ - نوسانات بيكاري و توليد را كه موجب حرفه تجاري مي‌شوند را مورد مطالعه قرار داده و سياستهاي اقتصادي دولت را جهت بهبود رشد اقتصادي تدوين مي‌كند؛

و- الگوي تجارت بين‌المللي را بررسي كرده و آثار محدوديتهاي تجارت را تجزيه و تحليل مي‌نمايد؛

ز- نگاهي به رشد كشورهاي در حال توسعه و راههاي تشويق به استفاده بهينه از منابع را پيشنهاد مي‌كند.

نکته اصلي اين تعاريف اين است كه به قول ساموئلسن اقتصاددان بزرگ جهان، تعريف علم اقتصاد به گونه‌ای است كه اگر محققي يك ساعت در گوشۀ كتابخانه‌اي مجهز، به مطالعه اقتصاد بپردازد مي‌تواند صورت اين تعاريف را در يك ساعت به چند برابر افزايش بدهد. نقطه مشترك تعاريف علم اقتصاد را مي‌توان در يك جمله به صورت زير بيان نمود:

« علم اقتصاد مطالعه چگونگي استفاده از منابع كمياب جامعه به منظور توليد كالاهاي با ارزش و توزيع بين افراد مختلف است.» به عبارت بهتر، بررسي روشهاي مختلف با هدف به كار بردن منابع كمياب و محدود جامعه براي توليد انواع كالاها و خدمات در جامعه به منظور ارضاء و تامين هر چه بيشتر و بهتر خواسته‌ها و نيازهاي نامحدود افراد جامعه در علم  اقتصاد صورت می‌گیرد.

 از تعاريف اقتصاددانان مي‌توان دو نكته استخراج كرد:

1.   كالاها داراي محدوديت و كميابي هستند؛

2.   جامعه بايد از منابع كمياب خود به گونه‌اي استفاده كند كه كارآمد باشد.

 جوهر اقتصاد، آگاهي به واقعيت كميابي است، پس بايد كميابي را شناخت و به عنوان مثال متوجه شد كه براي تك تك افراد جهان الماس وجود ندارد و بايد با توجه به وجود كميابي جامعه را در مسيري راند كه كارآترين استفاده از منابع را داشته باشد.

به هر حال همانطور كه نمي‌توان مرز مشخصي در تعريف ديگر علوم اجتماعي چون جامعه‌شناسي، روان‌شناسي، مردم‌شناسي و جغرافيا ارائه داد، نادرست خواهد بود كه يك چهارچوب مشخصي در تعريف علم اقتصاد ارائه داد.