خمس: يكى از منابع مهم مالى در اسلام، خمس است و مانند زكات از مسلمات دين اسلام است. به طور كلى، يكى از اهداف اصلى دين مقدس اسلام براى وضع خمس، تأمين اجتماعى اقشار محروم، بالاخص سادات و امور عام المنفعه و امور مربوط به دفاع و قضا و نشر فرهنگ و معارف اسلامى است.

زكات: يكى از راههاى رسيدن به توسعه و كمك به فقرا و مساكين، پرداخت زكات است. زكات از جمله ضروريات دين اسلام و از تكاليف مهم الهى محسوب مى‏گردد، و چون موجب تطهير و تزكيه نفس از پول پرستى و خودخواهى، بخل، قساوت، طمع و آز و حسد است، آن را زكات گفته‏اند. و از آنجا كه پرداخت آن، دليل بر صدق و راستى ووفادارى به ايمان است. آن را صدقه مى‏نامند.

 خداوند در قرآن كريم مى‏فرمايد:

«خذ من اموالهم صدقة تطهرهم و تزكيهم بها؛

از اموالشان صدقه (زكات) دريافت كن تا به وسيله آن آنها را به پاكى و وارستگى برسانى».

زكات نه تنها موجب پاكى و وارستگى فردى است؛ بلكه مايه پاكسازى جامعه از فقر و بيكارى ـ كه اساس انواع جرايم و جنايات و مفاسد است ـ مى‏گردد، و در برابر بيشتر كمبودها افراد اجتماع را بيمه مى‏كند. زكات نتايج اجتماعى زيادى دارد، كه از جمله آنها، رفع فقر است.

 در لايحه فقر زدايى كشور ما زكات از چند بعد داراى اهميّت است:

1) احيا حكم الهى؛

2) وجود منبع درآمدى براى اجراى برنامه‏هاى فقرزدايى؛

3) احيا و گسترش فرهنگ فقرزدايى در قالب فعاليّت‏هاى خيرخواهانه و امور خيريه و كاهش اتكا به اقدامات صرفا دولتى در اين زمينه.

اصولاً در پرداختن به امر زكات در لايحه پيشنهادى، نگرش صرف اقتصادى مطرح نبوده؛ بلكه آنچه بيش از هر چيز مورد توجّه قرار داشته، احياى يك حكم الهى است كه فعلاً به دليل عدم پيش بينى تشكيلات و نظامات اجرايى مناسب، معطل مانده است. لذا بدون توجّه به ميزان منابع حاصل از امر زكات و به اتكاى احكام نورانى اسلامى و
براى اجرا و نشر آن در كشور، زكات، به عنوان يك راه اساسى براى فقر زدايى سر لوحه كار قرار گرفت.

قرض الحسنه: سيستم بانكدارى كنونى در جهان، بر پايه بهره استوار است كه خود منشأ بسيارى از نابسامانى‏هاى اقتصادى و اجتماعى است.

دين مبين اسلام، با تكيه بر معنويات و ايمان مردم و در جهت مقابله با رباخوارى، قرض الحسنه را راهى براى رفع نيازهاى مادّى موقتى بشر در روند زندگى اجتماعى وى، از طريق هميارى و مساعدت جمعى انسانها قرار داده است.

خوشبختانه در نظام جمهورى اسلامى ايران، با توجّه به عمق بينش دينى و مذهبى در فرهنگ اجتماعى و زندگى مردم، قرض الحسنه به عنوان يك حركت مردمى در كنار سيستم بانكى از طريق تشكيل و ايجاد صندوقهاى قرض الحسنه توسط افراد نيكوكار و خيّر مطرح بوده است.

پس از انقلاب اسلامى ايران، به دليل وجود زمينه‏هاى طبيعى رشد و توسعه اين گونه امور در كشور، فعاليّت اين صندوقها گسترش يافته و اكنون با نهادينه شدن قرض الحسنه به عنوان يكى از شقوق وام در سيستم رسمى بانكى كشور، عمق و توسعه همه جانبه‏اى يافته است.

قرض الحسنه به عنوان يكى از راههاى رفع نياز و فقر موقت، مى‏تواند در برنامه‏هاى فقر زدايى نقشى جدى ايفا كند و از فقر آنى افرادى كه نتوانسته‏اند نياز كنونى خود را به هر دليل رفع نمايند، جلوگيرى نمايد.

قرض الحسنه هم مانند زكات، داراى نتايج و مزايايى است كه از جمله آن اينكه با وجود قرض الحسنه، در حقيقت احكام الهى اجرا مى‏شود و از گسترش فقر هم جلوگيرى خواهد شد.