عضویت در سازمان تجارت جهانی مستلزم پذیرفتن اصول و معاهدات متعددی است که مورد قبول کشورهای عضو قرار گرفته‌است. این مراحل شامل تقاضای عضویت، پذیرش درخواست (الحاق به عنوان عضو ناظر)، تدوین گزارش سیاست‌های تجاری کشور، تشکیل گروه کاری الحاق و در نهایت مذاکرات دوجانبه و چندجانبه‌ای به‌منظور تعیین شرایط عضویت و حصول توافق برای الحاق می‌باشد. هم اکنون سازمان تجارت جهانی 153 عضو دارد ( نزدیک به تمامی 123 کشوری که اجلاس اروگوئه شرکت کردند , امروز در این سازمان عضو دائم شده اند ) بیست و هفت بخش از اتحادیه اروپا نیز به عنوان نمایندگان اتحادیه حضور دارند .اعضا می بایست در طی مراوداتی با دیگر کشورهای عضو تعامل داشته باشند و لزوم عضویت در سازمان این امر را تایید نمی‌کند که کشورها می‌توانند در منطقه اقلیمی خود خودکفا باشند و یا به استقلال دیگر کشورها صدمه‌ای وارد بیاورند .

 عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی

کشور ایران یکی از کشورهای متقاضی الحاق به سازمان تجارت جهانی است. اولین درخواست ایران برای پیوستن به سازمان تجارت جهانی در ۱۹ جولای ۱۹۹۶ به این سازمان ارسال شد. ایران در ۲۶ مه ۲۰۰۵ به عنوان عضو ناظر سازمان تجارت جهانی پذیرفته شد. گروه کاری ایران برای پیوستن به این سازمان هنوز تشکیل نشده‌است. از 21 مردادماه 1386 نیز با اینکه تشکیل رژیم تجاری در دستور کار قرار گرفته است ولی هنوز با گذشت روزها هیچ خبری از ارائه این گزارش که قرار است پیشنویسی به منظور تشکیل مقدمات شروع رعایت هفت بند , شرایط سازمان تجارت جهانی باشد , وجود ندارد و این در حالی است که تا این تاریخ 3سال و نیم از عضویت ناظر ایران در سازمان جهانی تجارت می‌گذرد و متاسفانه هنوز گام‌های ابتدایی برای شروع مذاکرات الحاق از سوی ایران برداشته نشده است، در حالی که به گفته مقامات مسوول، مذاکرات ایران از تشکیل گروه کاری گرفته تا تعیین رییس و سایر مراحل 7 سال به طول می‌انجامد و ایران هنوز در ابتدای این راه 7 ساله نیز قرار نگرفته است.ایران در حالی نسبت به ارائه گزارش رژیم تجاری خود به سازمان جهانی تجاری تعلل می‌کند که هدف قدرت برتر شدن در منطقه را مطابق سند چشم‌انداز بیست ساله دنبال می‌کند.

پیشینه تدوین گزارش رژیم تجاری ایران

اولین ویرایش یادداشت نظامنامه تجارت خارجی (گزارش رژیم تجاری ایران) در سال 1378 تهیه شده که طی سنوات بعد متناسب با تغییرات در قوانین و مقررات گزارش اولیه به طور مکرر مورد بازبینی و تکمیل قرار گرفته است. دو ماه پس از پذیرش درخواست الحاق ایران توسط شورای عمومی سازمان جهانی تجارت در پنجم خردادماه سال 1384، آخرین ویرایش گزارش رژیم تجاری جهت بررسی و ارائه نظرات دستگا‌ه‌ها، انجام بررسی‌ها و اعمال تغییرات و تعدیلات لازم در سال 85 به دولت ارائه شد. بررسی درخواست عضویت ایران در سازمان جهانی تجارت 9 سال به طول انجامید. به نحوی که تا پنج سال تقاضای عضویت ایران در شورای عمومی سازمان مطرح نشد و پس از طرح نیز تا چهار سال اجماع در این زمینه صورت نگرفت و در نهایت پس از 9 سال درخواست ایران در پنج خرداد 84 با اجماع کشورها مواجه و پذیرفته شد و ایران به عنوان عضو ناظر پذیرفته شد . تمام اینها در حالی است که میانگین زمان عضویت دیگر کشورهایی که سال 1995 به این سو , در سازمان عضو شده اند چیزی حدود هفت سال بوده است .

مراحل الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی

1- ارائه نظامنامه رژیم تجاری ایران به سازمان تجارت جهانی .

2- بررسی و پرسش در مورد گزارش و نظامنامه از ایران و همچنین بررسی شرایط و ضوابط مورد نظر که طی اولین نشست بعدی انجام خواهد گرفت .

3- در مرحله سوم , که یکی از مهمترین بخشهاست . ایران با دیگر اعضا وارد مذاکرات چند جانبه می‌شود و به این ترتیب شرایط و ضوابطی که ایران ملزم به رعایت آنها در صورت عضو شدن در سازمان است , مورد بررسی قرار می‌گیرد .

4- در مرحله چهارم که بیشتر اوقات در حین مرحله پیشین انجام می‌گیرد , مذاکرات دو جانبه بین ایران و دیگر اعضا صورت می‌گیرد که باید منجر به توافقی محکم گردد . این توافقات شامل تعهدات و امتیازاتی است که بایست بین کشورها رعایت گردد .

5- نتایج مذاکرات ایران در مراحل سوم و چهارم شامل سه سند جداگانه خواهد بود که باید در مرحله پنجم به تصویب نهایی اعضای کارگروه برسد.

1-5 سند اول شامل خلاصه توافقات و شرایط پذیرش عضویت است .

2-5 سند دوم شامل خلاصه مذاکرات بین ایران و دیگر کشورهاست .

3-5 سند سوم شامل خلاصه مذاکرات دوجانبه بین ایران و کشورهای عضو دیگر است .

6- ودست آخر در مرحله ششم گزارشات نهایی به شورای عمومی سازمان ارایه و عضویت قطعی می‌گردد . قابل توجه است که تمامی اسناد مربوط به الحاق هر کشوری به سازمان جهانی تجارت در تمامی مراحل مورد بررسی در کارگروه , محرمانه بوده و تنها پس از تصویب شورای عمومی این سازمان قابل انتشار است. پس از تصویب نهایی اسناد الحاقی ایران به سازمان تجارت جهانی در شورای عمومی یا کنفرانس وزیران این سازمان، سه ماه به ایران مهلت داده می‌شود تا مصوبه شورای عمومی سازمان تجارت جهانی را در مجلس به تصویب برساند. پس از گذشت مهلت 30 روزه، دولت باید این تائیدیه را به اطلاع دبیرخانه این سازمان برساند . پس از گذشت این مراحل، ایران به عضویت کامل و دائم در سازمان تجارت جهانی در خواهد آمد.