نام کشور

جمهوی عربی سوریه

موقعیت جغرافیایی

کشور سوریه در جنوب غربی آسیا و کنار دریای مدیترانه واقع شده است.

مساحت

کشور سوریه با 185180 کیلومتر مربع وسعت، هشتاد و هفتمین کشور جهان است و در مقایسه با ایران، کمی بیشتر از 10درصد مساحت ایران، وسعت دارد.

جمعیت

براساس آخرین آمار و اطلاعات موجود در سال 2007 جمعیت این کشور 31/19 میلیون نفر می­باشد. جمعیت این کشور جوان بوده و 1/60 درصد آن در گروه سنی 64-15 سال قرار دارند.

شهرهای مهم

پایتخت کشور سوریه دمشق نام دارد و شهرهای حلب، حمص و حما از جمله شهرهای مهم این کشور می­باشند.

همسایگان

کشور سوریه از شمال به ترکیه، از غرب به لبنان و دریای مدیترانه و از جنوب به اردن و از جنوب غربی به فلسطین و از شرق به عراق محدود می­شود.

واحد پول

واحد پول این کشور پوند سوریه (لیر) می­باشد و براساس گزارش منتشر شده در تاریخ 9/1/2008 توسط بانک تجاری این کشور 1 نرخ تبدیل آن به دلار آمریکا و نیز یورو به شرح ذیل بوده است:

*دلار آمریکا: خرید 90/47 ، فروش 20/48 پوند سوریه

* یورو: خرید 41/70، فروش 81/70 پوند سوریه

تفاوت زمان با ایران

ساعت کشور سوریه 02:00+ ساعت GMT می­باشد و تفاوت زمانی کشور سوریه با ایران 30/1- است.

تاریخچه

سوریه از لحاظ تاریخی تا قبل از قرون جدید شامل کشورهای سوریه کنونی، لبنان کنونی و قسمت­هایی از اردن و فلسطین بود. این کشور یکی از قدیمی­ترین مناطق مسکونی آسیا محسوب می­شود.

در قرون پیش از میلاد این کشور بارها به تصرف مصری­ها، آشوری­ها، بابلی­ها و ایرانیان درآمد و هریک از حاکمان برآن در فواصل مدید و یا کوتاهی حکومت کردند. منطقه­ای که هم­اکنون سوریه خوانده می­شود درواقع سوریه کبیر یا بلاد شام است که مشتمل بر فلسطین، لبنان و اردن بوده است. سوری­ها در واقع در ابتدا دولت خود را بخش کوچکی از منطقه وسیع­تری که صرفاً نام آن را با خود داشت تصور می­کردند و زمامداران اولیه سوری از شناسایی نهاد دولت احتراز می­نمودند و هیچگونه تمایلی در تحکیم عوامل وحدت در داخل مرزها نداشتند.

درمیان مناطق پرتنش کره زمین، منطقه مدیترانه که به سمت خاورمیانه کشیده می­شود، منطقه بسیار پراهمیتی به شمار می­آید و در حقیقت حادترین مسائل ژئوپلتیکی در منطقه خاور میانه قرار دارد.

به نظر می­رسد مهم­­ترین دلیل وجود تنش بالقوه در منطقه حضور اسرائیل می­باشد که با غصب سرزمین فلسطین و توسعه­طلبی روزافزون خود همواره موجب تقویت عامل تنش در منطقه می­باشد.

کشور سوریه در منطقه مدیترانه از موقعیت ویژه­ای برخوردار است و می­توان گفت که این کشور پل ارتباط سه قاره اروپا، آسیا و آفریقا می­باشد.

همچنین این کشور با دارابودن 186 کیلومتر ساحل در دریای مدیترانه با کشورهای این منطقه ارتباطی دارد به ویژه اینکه از طریق خطوط لوله نفت در بندر بانیاس بخشی از نیازهای نفتی کشورهای همسایه را تأمین می­نماید و از این طریق در معادلات منطقه­­ای نقش دارد.

نوع حکومت و ارکان اصلی کشور

حکومت سوریه مطابق آنچه که در قانون اساسی این کشور آمده، جمهوری است. ارکان اصلی حکومت این کشور را پارلمان، رئیس جمهور و قوه قضائیه تشکیل می­دهد.

بطور کلی هرگونه حضور و تحرک در اقتصاد این کشور منوط به رعایت ملاحظات و منافع صاحبان نفوذ و سرمایه و قدرت است.

واسطه­های فراوانی در اقتصاد سوریه وجود دارند که تعامل با آنها باید با شناخت کامل از توانمندی­ها و وابستگی واسطه باشد و در غیر این صورت منجر به افزایش هزینه­ها و سردرگمی شرکت­ها می­گردد.

براساس گزارش اتحادیه اروپا در سال 2007 بالاترین میزان ریسک در این کشور مربوط به عدم ثبات سیاسی این کشور در منطقه می­باشد که منجر به بروز اثرات منفی در سیاست و اقتصاد و روابط خارجی آن می­گردد. از سوی دیگر این موضوع می­تواند موجب تغییر اولویت­ها و برنامه­های دولت سوریه و تحت­الشعاع قراردادن برنامه­های اصلاحی و نیز بروز تأثیراتی در اقتصاد کلان این کشور گردد.

به طور کلی می­توان گفت نوع و عمق ارتباطات سیاسی حاضر می­تواند بر اندازه و دامنه برنامه­های مورد نظر این کشور تأثیر بسزایی داشته باشد و هرگونه خللی در این ارتباطات می­تواند منجر به کاهش همکاری­های دو و یا چند جانبه گردد. همچنین طبق ارزیابی­های انجام شده توسط صندوق ضمانت صادرات ایران، این کشور در طبقه­بندی ریسک رتبه 5 را دارا است و سقف اعتبارات کوتاه مدت برای این کشور معادل 50 میلیون دلار و برای اعتبارات میان­مدت و  بلند مدت معادل 100 میلیون دلار است.

بعد از بررسی وضعیت سیاسی کشور سوریه نوبت آن است که با زیرساخت­های قانونی این کشور آشنا شویم. در این قسمت آن دسته از قوانینی را که برای برقراری ارتباطات و مناسبات تجاری و بازرگانی ضروری هستند، به طور خلاصه معرفی می­کنیم.

قانون سرمایه­گذاری خارجی

سوریه در سال 1991 به منظور افزایش درآمد ملی و فرصت­های شغلی و در راستای اهداف برنامه توسعه کشور «قانون سرمایه­گذاری خارجی» را به تصویب رساند. این قانون  در سال­های 2000  و 2002 مورد تجدید نظر قرار گرفت و به موجب آن شرایط سرمایه­گذاری آسان­تر گردید. کاهش سقف مالیات­ها رفع ممنوعیت واردات، بین 5 تا 10 سال معافیت مالیاتی، تسهیل تسعیر ارزهای خارجی و امکان افتتاح حساب ارزی در بانک­های داخلی، قابلیت انتقال کل سرمایه در صورت انصراف از ادامه کار، امکان اجاره و یا خرید ملک توسط سرمایه­گذار، 7 سال معافیت مالیاتی در صورتی که طرح در مناطق روستایی اجرا گردد و یا اشتغال قابل ملاحظه­ای ایجاد نماید، تسریع در صدور مجوز برای سرمایه­گذاری و نهایتاً استفاده از وام لیری از اموری بود که به منظور تشویق سرمایه­گذاران به تصویب دولت سوریه رسید در این رابطه در سال 2003 تعداد زیادی پروژه پیشنهادی به شورای عالی سرمایه­گذاری سوریه به تصویب رسید و اکنون تعدادی از آنها در دست اجرا می­باشد. دراین کشور شورایی تحت عنوان شورای عالی سرمایه­گذاری به ریاست نخست­وزیر و عضویت وزرای اقتصادی از جمله وزیر اقتصاد و بازرگانی، دارایی، کشاورزی و اصلاح نباتات، حمل و نقل و صنایع عهده­دار امور سرمایه­گذاری بوده و درخصوص طرح­های ارائه شده اظهارنظر می­نمایند.

شورای سرمایه­گذاری حداکثر 15 روز فرصت دارد تا نسبت به پروژه­های ارائه شده اعلام نظر نماید. طرح­هایی که از شورای سرمایه­گذاری مجوز اقدام دریافت می­کنند، امکان واردکردن ماشین­آلات و خودرو مورد نیاز و مصالح و اقلام لازم برای راه­اندازی طرح بدون پرداخت مالیات  و عوارض گمرکی را نیز به دست می­آورند.

قانون سرمایه­گذاری

این قانون درخصوص سرمایه­گذاری­های شهروندان سوری مقیم و غیرمقیم و اتباع کشورهای عربی و خارجی در چارچوب طرح­های توسعه اقتصادی و اجتماعی و سیاسی کشور قابل اجرا می­باشد. احکام این قانون درخصوص طرح­های توسعه اقتصادی و اجتماعی مورد تأیید شورای عالی سرمایه­گذاری در زمینه­های ذیل قابل اجرا می­باشد:

* طرح­های کشاورزی (گیاهی یا دامی) از جمله طرح­های ساخت تولیدات کشاورزی

* طرح­های صنعتی بخش­های خصوصی و مشترک (اشتراک بخش خصوصی و دولتی)

* ج) طرح­های حمل و نقل

* طرح­هایی که با تصمیم شورا مشمول این قانون می­گردد.

جهت اعلام موافقت با طرح­های فوق­الذکر موارد ذیل می­بایست لحاظ گردد.

* طرح می­بایست در راستای اهداف برنامه توسعه کشور باشد.

* طرح حتی­الامکان از منابع داخلی قابل دسترس در اقتصاد ملی استفاده کند.

* در افزایش درآمد ملی و فرصت­های شغلی سهیم باشد.

* موجب افزایش صادرات و سامان بخشیدن به واردات گردد.

* از ماشین­ آلات و فناوری نوین و تناسب با نیازهای اقتصاد ملی استفاده کند.

* ارزش اقلام ثابتی که قرار است در طرح مورد استفاده قرار گیرد( از قبیل ماشین­آلات و ابزار تجهیزات و دستگاه­ها و خودروهای ویژه طرح و سایر وسایل تولیدی که منحصراً برای طرح از خارج خریداری شده است) نباید از 10 میلیون لیرسوری کمتر باشد. این رقم توسط شورای وزیران قابل اصلاح است.

طرح­های متعلق به اشخاص و یا شرکت­های غیرمشترکی که مطابق ضوابط این قانون مجاز شناخته شوند به همراه سود و سودسهام آنها از هرگونه مالیات بر درآمد و مالیات املاک و زمین­های مورد بهره­برداری شرکت به مدت پنج سال از تاریخ شروع عملی تولید یا سرمایه­گذاری بر حسب نوع طرح معاف خواهند بود. علاوه بر تسهیلات تصریح شده در مقررات و ضوابط ارزی معمول، سرمایه­گذار می­تواند برای طرح خود یک حساب ارزی در بانک تجارت سوریه افتتاح نماید.

همچنین سرمایه­گذار می­تواند برای طرح خود، مطابق مقررات معمول در بانک­های کشور از پول رایج محلی (با ضمانت سپرده­های خصوصی خود) از بانک استقراض کند.

سرمایه­گذاران سوری مقیم خارج و سرمایه­گذاران تبعه کشورهای عربی و خارجی مجازند پنج­سال پس از پایان یافتن مدت سرمایه­گذاری در طرح، ارزش خالص سهم خود را به صورت ارز و براساس ارزش فعلی طرح در تاریخ انصراف و مطابق دستورالعمل­های اجرایی شورا در این خصوص به خارج عودت دهند. چنانچه طرف سرمایه­گذار در فعالیت خود با مانع یا با شرایطی مواجه شود که از نظر شورا خارج از اراده­اش باشد می­تواند سرمایه خود را شش ماه پس از تاریخ  ورود و با همان ترتیبی که وارد کشور شد مجدداً به خارج عودت دهد. در موارد خاص شورا می­تواند مجوز بازگرداندن سرمایه خارجی به خارج را بدون توجه به محدودیت زمانی مذکور صادر نماید.

سود و بهره­ای که عاید سرمایه خارجی سرمایه­گذار می­گردد همه ساله مطابق احکام این قانون قابل ارسال به خارج است .

سرمایه­گذاران اتباع کشورهای عربی یا خارجی می­­توانند دارایی­های سرمایه­گذاری شده خود در طرح­های تصویب­شده را نزد مؤسسه عربی تضمین سرمایه­گذاری یا هر مؤسسه دیگر با اخذ موافقت از ارگان دست­اندرکار بیمه نماید.

قانون مناطق آزاد تجاری و صنعتی

مناطق آزاد سوریه در سواحل مدیترانه­ و فرودگاه بین­المللی دمشق و نیز در سایر مناطق مهم داخلی این کشور واقع شده­اند تا از اهمیت ویژه استراتژیک برخوردار گردند. فعالیت­های مجاز در مناطق آزاد سوریه شامل فعالیت­های تجاری، صنعتی و بازار آزاد می­باشد. از جمله مزایای سرمایه­گذاری در مناطق آزاد سوریه می­توان به معافیت از مالیات و عوارض، آزادی نقل و انتقال سرمایه و سود، آزادی در استخدام نیروی کار داخلی و خارجی در پروژه­های مناطق مذکور، ارائه گواهی مبدأ سوریه یا منطقه آزاد برای محصولات تولید شده در این مناطق و فراهم آوردن تمامی زیرساخت­های لازم برای پروژه­های مناطق آزاد از قبیل: آب، برق، تلفن، اتوبان، فاضلاب و … اشاره نمود.

مناطق آزاد این کشور عبارت­اند از: منطقه لاتاکیا، منطقه آزاد حلب، بندر لاتاکیا، منطقه آزاد عدرا، منطقه آزاد فرودگاه بین­المللی دمشق، منطقه آزاد بندر طرطوس و منطقه آزاد دمشق.

قوانین گمرکی

دولت سوریه در موارد ذیل اجازه ورود موقت کالا و بدون پرداخت مالیات را به سایر کشورها اعطا می­نماید:

* پروژه­های خارجی: یک شرکت خارجی مجری پروژه در سوریه می­تواند برای تکمیل پروژه­های مورد نیاز سوریه اقدام به واردات تجهیزات یا کالای مورد نظر نماید مشروط بر اینکه پس از خاتمه کار آن تجهیزات یا کالا را مجدداً صادر نماید.

* سازمان­های بین­المللی: این سازمان­ها می­توانند اقدام به واردات تجهیزات یا وسایل مورد نظر نمایند مشروط بر آنکه آن تجهیزات یا وسایل مجدداً صادر گردد.

* توریست: افرادی که به عنوان توریست به سوریه سفر می­نماید می­توانند برای تردد از وسایل نقلیه شخصی به مدت 3 ماه و با قابلیت 1 ماه تمدید استفاده نمایند.

* نمایشگاه­های تجاری: شرکت­کنندگان در این نمایشگاه می­توانند کالاهای خود را برای بازدید بدون پرداخت مالیات به سوریه وارد نمایند مشروط بر آنکه در خاتمه تمامی کالاها مجدداً صادر گردند.

* کارخانه­ها: کارخانه­های فعال در سوریه می­توانند مواد خام مورد نیاز خود را بدون پرداخت مالیات وارد این کشور نمایند مشروط بر اینکه با هدف صادرات محصولات خود در این کشور فعالیت نمایند.

برخی کالاهایی که واردات آنها به این کشور ممنوع است:

* مواد مخدر

* اسلحه

* برخی مواد غذایی- فرآوری شده به جز کنسرو ماهی و آن دسته از مواد غذایی که مشمول پیمان گفتا هستند.

* مواد خام برای تهیه لوازم آرایشی

* مشروبات الکلی و تنباکو (تنها دولت سوریه می­تواند مشروبات الکلی و تنباکو را برای فروش به بازارهای داخلی وارد نماید).

قوانین بانکی

به طور کلی سیستم بانکی در سوریه تحت کنترل دولت این کشور می­باشد و کلیه بانک­های این کشور زیر نظر وزارت اقتصاد و تجارت آن فعالیت می­نمایند.

طبق قانون بانکی سوریه کشورهای خارجی در حال حاضر اجازه تأسیس شعبه را در این کشور ندارند لیکن تأسیس بانک مشترک با رعایت میزان سهم 51درصد طرف سوری و 49درصد طرف­های خارجی بلامانع است. لازم به ذکر است که در سال­های اخیر تأسیس بانک مشترک ایران و سوریه از طرف دولت جمهوری  اسلامی ایران و جمهوری عربی سوریه مورد اهتمام ویژه قرار دارد.

قوانین مالکیت فکری

قوانین سوریه مالکیت فکری را در ماده 64 قانون اساسی خود با این عبارت بیان نموده است که علم یا بحث علمی و هرآنچه که تکمیل کننده دستاوردهای علمی می­باشد رکن اساسی در پیشرفت جامعه اشتراکی عربی به شمار می­آید و برعهده دولت است که حمایت فراگیر خود را از حقوق مؤلفین و مخترعین که در خدمت مصالح و منافع مردم هستند تقدیم بدارد  و از آنان حمایت کامل نماید.

بخش­هایی از قوانین سوریه

در این قسمت فرازهایی را از قوانین مهم جاری در کشور سوریه بیان می­کنیم:

* حمل و استفاده از موادمخدر در این کشور مجازات سختی از جمله حبس­های طولانی و بعضاً اعدام را به دنبال خواهد داشت. براین اساس دولت برای مهار و کنترل این جرایم اقدامات سختگیرانه­ای را در مبادی ورودی اعمال می­نماید.

* عکس­برداری از مراکز نظامی و تأسیسات دولتی ممنوع و ترددها تحت کنترل قرار دارد همچنین در اماکن زیارتی فقط با هماهنگی و کسب اجازه از مأمورین دولت سوریه می­توان اقدام به عکس­برداری کرد.

* تبدیل دلار و ارز خارجی در خیابان­ها، مغازه­ها و صرافی­های غیرقانونی، ممنوع و خلاف قانون محسوب شده و در این خصوص برای متخلفین مجازات­هایی مانند زندان یا جریمه­های نقدی درنظر گرفته می­شود.

* برای رانندگی در سوریه می­بایست گواهی­نامه ملی آن کشور یا یک گواهی­نامه بین­المللی در اختیار باشد.

* عموماً افرادی که به هر عنوان توسط مقامات قضایی این کشور به زندان محکوم می­شوند می­بایست دوران محکومیت خود را در زندان­های محلی سوریه سپری نمایند.

عضویت در پیمان­های اقتصادی و نهادهای بین­المللی

سوریه علاوه بر سازمان ملل متحد در بسیاری از آژانس­ها و نهادهای تخصصی این سازمان و همچنین برخی از سایر سازمان­های منطقه­ای، بین­المللی و جهانی عضویت دارد که برخی از آنها عبارت­اند از :

سازمان کنفرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، کمیسیون سازمان ملل برای تجارت و توسعه، سازمان اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ملل متحد، کمیسیون اقتصادی و اجتماعی غرب آسیا، صندوق
 بین­المللی پول، اتحادیه عرب، بانک توسعه اقتصادی عرب، صندوق توسعه اقتصادی و اجتماعی عرب، صندوق پول اعراب، سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد، گروه24، گروه77، آژانس
 بین­المللی انرژی اتمی، بانک بین­المللی ترمیم و توسعه وابسته به بانک جهانی، اتاق بازرگانی اسلامی، بانک توسعه اسلامی و ...

  مذهب

74درصد جمعیت این کشور را مسلمانان سنی، 16درصد مسلمانان شیعه، اسماعیلی و دروزی و 10 درصد را مسیحیان تشکیل می­دهند.

زبان

عربی زبان اصلی و رسمی است که 90درصد مردم به آن تکلم می­کنند. 6درصد مردم به زبان کردی و مابقی به سایر زبان­ها سخن می­گویند.

الگوی زندگی

بسیاری از رفتارها و اعمال مردم سوریه از نقطه نظر فرهنگی و مذهبی با مردم کشورمان تشابه دارد.

دربعد پوشش نیز به ویژه پوشش سنتی بین مردم کشورمان و مردم کشور سوریه مشترکاتی وجود دارد. هنر دربین سوری­ها جایگاه رفیع و کهنی دارد و آنان به صنایع دستی خود بسیار اهمیت می­دهند و این موضوع به خوبی در شهری تاریخی مانند دمشق آشکار است.

طعم خوش غذاها و پیش­غذاهای سوری تنها به دلیل نوع پخش آنها نیست، استفاده از مواد غذایی متنوع و ادویه­های مخصوص در تهیه آنها، این غذاها را بیشتر مورد توجه جهانگردان قرار می­دهد.

رسانه­ها

بیشتر مؤسسات انتشاراتی در سوریه توسط سازمان­های سیاسی، مذهبی و یا انجمن­های حرفه­ای اداره می­شوند. چندین رسانه مطبوعاتی نیز توسط وزرای دولت منتشر می­شوند و هر فردی که خواهان انتشار یک جریده جدید باشد می­بایست از دولت مجوز مخصوص دریافت نماید.

ارزش­های غالب، آداب و رسوم خاص

طبق اعلام، فرهنگ این کشور فرهنگی سوری، عربی، اسلامی و انسانی است که از ترکیب آداب و رسوم و مفاهیم ارزشمند قدیمی و مفاهیم مفید امروزی ترکیب یافته است. این کشور دارای فرهنگی باز و آزاد و نه  انزواطلب و بسته می­باشد که مفهوم انسان در محور قرار داشته و افراط­گرایی و هرگونه خشونت فکری، قلبی، زبانی و عملی را مردود نموده است.

تعطیلات رسمی

مهم­ترین تعطیلات در سوریه عبارت است از: عیدالعدها (ضیافت قربان)، عید فطر، میلاد حضرت رسول، روز انقلاب، روز استقلال، روز کارگر، روز شهدا و آغاز سال نو (اول ژانویه).

دیدگاه کلی نسبت به ایران

به طور کلی میان مردم سوریه و مردم کشورمان ارتباطات مذهبی و قرابت فرهنگی بسیاری وجود دارد. بیش از 500 هزار زائر ایرانی سالیانه از اماکن متبرکه و تاریخی سوریه دیدن می­نمایند و سرمایه­گذاری­های انجام شده توسط ایرانیان در بسیاری از اماکن متبرکه سوریه نشان از پیوند عمیق مذهبی مردم کشورمان با این سرزمین دارد.

آداب مذاکره

در کشور سوریه استفاده از لباس­های رسمی در رنگ­های تیره در جلسات مذاکرات بسیار دیده می­شود. افراد مذاکره کننده عموماً با زبان انگلیسی آشنایی دارند. تعیین وقت ملاقات قبلی الزامی و استفاده از کارت­های ویزیت نیز رایج است. سوری­ها اغلب در مورد مسائل بازرگانی در مدت زمان کوتاهی با بیش از یک نفر مذاکره می­نمایند. همچنین برای ملاقات­های بسیار رسمی و مهم از سالن­های کنفرانس موجود در هتل­ها استفاده می­نمایند. باتوجه به مسلمان بودن اکثر  سوری­ها و نفوذ اسلام در بخش­های مختلف، در جلسات مذاکره عموماً از نوشیدنی­های الکلی استفاده نمی­گردد.

احوالپرسی و خوشامدگویی در سوریه با صورت درآغوش گرفتن و یا نگه داشتن دست طرف مقابل با دو دست می­باشد.

جلسات مذاکره در سوریه می­تواند طولانی، پرهرج و مرج و گاهاً بدون نتیجه باشد. این جلسات ممکن است حتی با تأخیر آغاز گردد. تصمیمات و نتایج موردنظر ممکن است در زمان مورد انتظار اتخاذ نگردد و گاهاً حصول به نتیجه در برخی مذاکرات به زمان طولانی­تری نیاز داشته باشد.

سیستم اقتصادی و نقش دولت

اقتصاد سوریه ظرفیت نسبتاً کوچکی داشته که با اتکای بر استخراج نفت تا اندازه­ای تحرک یافته است. این کشور همواره نیازمند کمک­های خارجی بویژه از سوی کشورهای نفتی و ثروتمند عرب می­باشد.

سیستم اقتصادی سوریه را می­بایست با توجه به وضعیت ژئوپلتیکی منطقه­ای سوریه و تحولات سیاسی داخلی که از زمان به قدرت رسیدن حزب بعث در 1963 آغاز گردید بررسی نمود.

علی­رغم اینکه دولت سوریه در سال­های اخیر گام­های مؤثری در زمینه انجام اصلاحات و بهبود زیرساخت­های اقتصادی خود برداشته است که از مهم­ترین آنها می­توان به آزادسازی نظام ارزی، صدور مجوز برای فعالیت­های بانکی خصوصی و تأسیس بازار بورس، کاهش مالیات بردرآمد از 35 به 28درصد به منظور تشویق فعالیت­های اقتصادی و فراهم نمودن امکان خروج سود سرمایه­گذاری از کشور اشاره نمود، لیکن نوع سیاست­گذاری­های دولت و فساد در بخش­های اقتصادی، کمبود قوانین حقوقی و ساختار فنی ناکافی و نامتعادل از عوامل منفی تأثیرگذار بر نظام اقتصادی سوریه می­باشند.

به منظور پیشبرد اصلاحات اقتصادی در کشور سوریه، برنامه 5ساله جدیدی برای سال­های 2010- 2006 تهیه گردیده که مسیر حرکت این کشور به سوی اقتصاد آزاد را هموار می­نماید.

بخش نفت

نفت برای کشور سوریه به عنوان ستون فقرات اقتصادی این کشور محسوب می­گردد و طبق آخرین آمار، سوریه روزانه 405 هزار بشکه نفت تولید می­کند که از این میزان روزانه 175 هزار بشکه صادرات به جهان دارد. همچنین میزان ذخایر نفتی سوریه 4/2 میلیارد بشکه برآورد شده است.

بخش گاز

سوریه به دنبال بهره­گیری از گاز طبیعی و جایگزین نمودن آن برای مصرف سوخت و گسترش فرآورده­های آن می­باشد. میزان تولید گاز طبیعی در سویه 5/8 میلیارد متر مکعب و میزان مصرف آن 1/5 میلیارد متر مکعب می­باشد. همچنین میزان ذخایرگاز طبیعی سوریه 240 میلیار متر مکعب برآورد شده است.

بخش صنعت

بخش صنایع سوریه از جمله بخش­های توسعه نیافته این کشور محسوب می­گردد و 1/25درصد از سهم تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می­دهد.

بخش کشاورزی

بخش کشاورزی سوریه به عنوان یکی از بخش­های مهم و حیاتی اقتصاد آن به شمار می­رود. 26درصد نیروی کار سوریه در این بخش فعالیت می­کنند و سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی 8/24 درصد می­باشد.

بخش خدمات

از مهم­ترین بخش­های اقتصادی سوریه بخش خدمات این کشور است که معادل 60درصد نیروی کار را در خود جای داده است و 1/50درصد از سهم تولید ناخالص داخلی را از آن خود کرده است. بخش حمل و نقل و بخش توریسم این کشور دو زیر گروه مهم این بخش در سوریه می­باشند.

موقعیت جغرافیایی و سیاحتی ویژه این کشور، همچنین تمدن کهن و فرهنگ غنی آن موجب گردیده تا دارای آثار باستانی، مساجد، کلیساها، مقبره­ها و اماکن مذهبی و زیارتی بسیاری باشد. از جمله مراکز توریستی سوریه، مناطق مذهبی (بارگاه حضرت زینب(س) و حضرت رقیه(س) مکان­های تاریخی (بازار قدیمی دمشق) و تفریح­گاه­های ساحلی در غرب سوریه می­باشد.

جمعیت

کشور سوریه پنجاه و ششمین کشور پرجمعیت دنیا به شمار می­رود. طبق آمار سال 2007، جمعیت این کشور 31/19 میلیون نفر گزارش شده است و براساس پیش­بینی­های انجام شده، تعداد نفوس در سال 2015 به 29/22 میلیون نفر خواهد رسید.

شاخص­های مهم اقتصادی

در این قسمت برخی از شاخص­های مهم اقتصادی سوریه را معرفی و تحلیل می­کنیم.

درآمد سرانه

میزان درآمد سرانه مردم سوریه براساس شاخص برابری قدرت خرید در سال 2007، 4100 دلار بوده است.

نرخ تورم

نرخ تورم در کشور  سوریه، طی سال­های 2003تا 2007، بین 5/4 تا 10درصد در نوسان بوده است.

نرخ بیکاری

براساس آمار سال 2007 میلادی نرخ بیکاری دراین کشور حدود 5/12درصد بوده است.

دستمزد نیروی کار

میانگین متوسط دریافتی در سوریه به ازای هر نفر 180- 140دلار در ماه می­باشد.

میزان ذخایر ارزی

طبق آخرین آمار موجود، میزان ذخایر ارزی و طلا در سوریه در سال 2007 میلادی 7/5 میلیارد دلار می­باشد.

ترازها

در این قسمت ترازهای تجاری مهم کشور سوریه را بررسی می­کنیم:

تراز تجاری

در سال 2006، ارزش صادرات سوریه به جهان 9/10میلیارد دلار، ارزش واردات از جهان 4/11 میلیارد دلار و تراز تجاری 568 میلیون دلار می­باشد.

تراز تجاری با ایران

براساس اطلاعات به دست آمده از آمار گمرک ایران، تراز تجاری ایران با سوریه طی سال­های 2004 الی 2007 مطابق با جدول شماره 3 بوده است:

تراز تجاری ایران و سوریه طی سال­های 2007- 2004 (هزار دلار)

منابع طبیعی

یکی از مهم­ترین فراورده­های معدنی سوریه فسفات می­باشد. از دیگر منابع معدنی سوریه کروم، منگنز، آهن، سنگ نمک و سنگ مرمر و سنگ گچ را می­توان نام برد. همچنین سوریه یکی از عمده­ترین تولیدکنندگان روغن زیتون در جهان می­باشد.

زیرساخت­ها

در این قسمت زیرساخت­های موجود در کشور سوریه را معرفی می­کنیم که برای برقراری مناسبات تجاری و مبادله کالا و ارائه خدمات، نقش کلیدی دارند.

حمل و نقل

برخی از اهداف و برنامه­های پنج­ساله سوریه در بخش­های حمل و نقل عبارت­اند از:

* افزایش سهم بخش حمل و نقل در تولید ناخالص سوریه تا میزان 16درصد.

* رساندن حجم حمل و نقل دریایی به 25 میلیون تن و افزایش میزان حمل و نقل کانتینرها به یک میلیون کانتینر در سال

* رساندن حجم حمل و نقل از طریق خطوط راه­آهن به 5/10 میلیون تن

* ترمیم و تعمیرات راه­ها و پل­ها با اولویت پروژه­های مناطق شمالی و شرقی

* انجام  مطالعات اقتصادی و فنی برای خصوصی­سازی تدریجی بخش حمل و نقل

* گسترش تأسیسات زیربنایی بخش حمل و نقل طی سال­های 2005 تا 2010-01-27

* توسعه کمی و کیفی امکانات بندری، احداث بنادر جدید و گسترش ناوگان دریایی

* افزایش تعداد فرودگاه­ها و افزایش تسهیلات مربوطه

در ادامه امکانات و زیرساخت­های حمل و نقل در سوریه را معرفی می­کنیم.

دریایی

بنادر سوریه در کنار دریای مدیترانه و در رابطه با راه­اندازی کریدور شرق- غرب از طریق ایران، عراق و سوریه به اروپا بسیار مهم هستند. بندر لاذقیه دارای دو اسکله به طول 824 متر و آبخور 5/3 و 3/13 متر است.

هوایی

سوریه دارای پنج­فرودگاه اصلی در شهرهای دمشق، حلب، قامشلی، لاذقیه و دیرالزور بوده ودر حمص، پالمیرا، رقه و حسکه نیز فرودگاه­های جدیدی در دست ساخت می­باشد.

ریلی

بین شهرهای اصلی و بنادر سوریه ارتباط ریلی وجود دارد و طول خطوط راه­آهن این کشور 711، 2 کیلومتر است. هم­اکنون راه­آهن سوریه به ترکیه و شمال عراق متصل است. ارتباط با ایران نیز از طریق همین خط برقرار می­گردد.

زمینی

طول خطوط  جاده­ای سویه795، 91 کیلومتر بوده و به طور کلی وضعیت جاده­های سوریه از وضعیت راه­آهن آن مطلوب­تر می­باشد.

نظام بانکی

سیستم بانکی در سوریه تحت کنترل و اختیار دولت قرار دارد. بانک­های سوریه زیرنظر وزارت اقتصاد و تجارت این کشور فعالیت می­نمایند. بانک­های سوریه به شش دسته اصلی تقسیم می­گردند:

* بانک تجاری سوریه: که یکی از فعال­ترین بانک­های این کشور می­باشد و در پرداخت وام به تجارت خارجی و داخلی نیز نظارت بر فعالیت­های مالی بخش­های مختلف دولتی و خصوصی تخصص دارد. این بانک با دیگر بانک­های جهانی نیز در ارتباط است. این بانک در دمشق، آلپو، لاتاکیا، حمص، حما، طرطوس، درعا، سویدا، دیرالزور، الحسکه، ایدلب، الرغا، قامشلی، و المایادین دارای شعباتی می­باشد.

* بانک مرکزی سوریه: بزرگ­ترین بانک از لحاظ معاملات ارزی دولتی است که بر فعالیت سایر بانک­های کشور نظارت دارد.

* بانک صنایع: این بانک به صنایع نوپا و تازه تأسیس وام­های بلندمدت اعطا می­کند.

* بانک کشاورزی: این بانک به کشاورزان با توجه به سیاست دولت برای توسعه بخش کشاورزی وام­های بلندمدت و با بهره­ای مناسب اعطا می­کند.

* بانک اعتبارات ملکی: جهت پرداخت وام مسکن و توسعه پروژه­های جهانگردی داخلی تخصص دارد.

* بانک وام­های ملی: این بانک به بازرگانان، صنعتگران حرفه­ای که دارای درآمدهای محدودی می­باشند وام اعطا می­کند.

نظام بیمه­ای

در حال حاضر 12شرکت بیمه خصوصی مجوز فعالیت در سوریه رادارند که اکثر آنها ترکیبی از سهامداران سوری با سهم بیش از 50درصد و سهامداران برخی کشورهای عربی می­باشند. از میان 12 شرکتی که مجوز دریافت کرده­اند، پنج شرکت فعالیت خود را آغاز نموده­اند، سه شرکت در شرف راه­اندازی و چهار شرکت دیگر در حال طی مراحل مقدماتی و یا پایانی اخذ مجوز می­باشند.

پوشش بار

* این بیمه تمام خطرات، ضرر و یا آسیب وارد شده به مورد بیمه شده را تحت پوشش قرار می­دهد.

* این بیمه تمامی هزینه­هایی را که موجب جلوگیری از خطر می­شوند، تحت پوشش قرار می­دهد.

* این بیمه از زمان بارگیری کالا در کارخانه تا تحویل کامل بار اعتبار دارد (با درنظر گرفتن شرایط قرارداد بین دوطرف).

پوشش بار

این بیمه خطرات ذیل را پوشش می­دهد:

* ضرر و یا تخریب کالاهای بیمه شده که دچار حریق و یا انفجار شده باشند.

* چنانچه کشتی یا وسیله حمل و نقل کالا به گل بنشیند و یا واژگون گردد.

* تصادف کشتی یا وسیله حمل و نقل زمینی یا وسیله دیگر.

* تخلیه بار در بندر دیگری بنا به اضطرار.

* خسارت در اثر حوادث طبیعی مانند: زمین­لرزه، فعالیت آتشفشان و یا رعد و برق.

* به دریا ریختن کالا یا شکستن عرشه کشتی براثر امواج.

* ورود آب دریا به درون کشتی حامل کانتینر یا محل انبار کالا.

* خسارت کلی هر بسته مفقود شده روی عرشه کشتی یا افتاده از روی آن حین عملیات بارگیری و تخلیه از کشتی یا وسیله دیگر حمل و نقل.

زیرساخت­های ارتباطی

کشور سوریه دارای 903/2 میلیون خط تلفن (در حال استفاده) می­باشد. تعداد خطوط تلفن همراه در این کشور 128/3 میلیون و تعداد کاربران اینترنت در حدود 1/1 میلیون نفر گزارش شده است (کد اینترنت این کشور SY می­باشد.

تراز تجاری

در سال 2007 میلادی، ارزش واردات سوریه 702، 802، 12هزار دلار بوده است. این در حالی است که در همین سال این کشور 975، 372، 6هزار دلار کالا صادر نموده است. ارقام یادشده نشان می­دهد که در سال 2007 تراز تجاری سوریه 727، 429، 6هزار دلار  منفی بوده است.

صادرات

ارزش کل صادرات سوریه در سال 2007، برابر با 975، 372، 6هزار دلار بوده که از این میزان، بیشترین سهم مرتبط با گروه­ کالایی شماره 27 (سوخت­های معدنی) برابر با 535، 152، 4هزار دلار و پس از آن گروه کالایی شماره 1 (حیوانات زنده) برابر با 756، 234 هزار دلار بوده است.

واردات

سوریه در سال 2007، برابر با 702، 802، 12هزار دلار واردات داشته که از این میزان، بیشترین سهم مرتبط با کالای (سوخت­های معدنی، روغن­های معدنی و محصولات حاصل از تقطیر آنها، مواد قیری و موم­های معدنی) و بعد از آن کالای (وسایط نقلیه زمینی غیر از نواقل روی خط راه­آهن یا تراموای، و اجزاء و قطعات و متفرعات آنها) بوده است. کشور سوریه سهم عمده­ای از بازار واردات سوریه را در اختیار داشته و ایران نیز از این لحاظ در مقام 27 قرار گرفته است.

وضعیت مبادلات بازرگانی با ایران

تراز تجاری

علی­رغم وجود ارتباطات سیاسی، اجتماعی و مذهبی مستحکم میان دولت­ها و ملت­های ایران و سوریه، حجم و ارزش مبادلات تجاری میان آنها، در حد مورد انتظار نمی­باشد. در سال 2007 مطابق اطلاعات سایت تجارت جهانی، ارزش واردات سوریه از ایران 80 میلیون دلار کالا به ایران صادر کرده است. این امر حکایت از تراز منفی 71 میلیون دلاری سوریه در تجارت با ایران است.

واردات سوریه از ایران

در این قسمت به بررسی وضعیت واردات سوریه از ایران می­پردازیم. برای این منظور وضعیت واردات سوریه را در سطح گروه کالایی بررسی می­نماییم.

گروه کالایی

در سال 2007 میلادی، مطابق اطلاعات سایت ITC  ، ارزش واردات سوریه از ایران 842، 79هزار دلار بوده است. نشانگر سهم بسیار ناچیز ایران در بازار سوریه است. در این سال، ایران 7% درصد از سهم واردات کل سوریه را دارا بوده است. بیشترین ارزش صادرات ایران مربوط به گروه کالایی (وسایط نقلیه زمینی غیر از نواقل روی خط راه­آهن یا تراموای، و اجزاء و قطعات و متفرعات آنها) می­باشدکه برابر
 417، 25 هزار دلار بوده است. این در حالی است که در این گروه کالایی در همین سال، سوریه نزدیک به 595، 018، 1هزار دلار کالا از سراسر جهان وارد نموده است. همین وضعیت در سایر گروه­های کالایی نیز به چشم می­خورد که نشانگر سهم اندک ایران در تسخیر بازار سوریه است.

روابط اقتصادی دو کشور

در پی اتخاذ سیاست گسترش روابط تجاری و سیاسی ایران با کشورهای منطقه، روابط سیاسی، ایران با کشور سوریه که همواره از استحکام مناسبی برخوردار بوده است، همچنان به قوت خود باقی مانده است. لیکن به نظر می­رسد، روابط اقتصادی دوجانبه میان این دو کشور، نتوانسته است به گرمی روابط سیاسی­شان باشد.

موافقت­نامه­های مهم

* موافقت­نامه ترجیحات بین دوکشور

به منظور تسهیل و گسترش تجارت فی­مابین این موافقت­نامه به امضای مقامات دو کشور رسیده است. براساس این موافقت­نامه جمعاً 261 خط تعرفه از بخش­های صنعت، منسوجات و کشاورزی در مقابل 296 خط تعرفه از بخش­های یاد شده کشور سوریه پس از تکمیل مراحل تقنینی موافقت­نامه از ترجیحات اعطا شده از سوی کشور مقابل برخوردار خواهند شد. همچنین پس از اجرای موافقت­نامه فهرست کالاهای طرفین با موافقت هر یک قابل افزایش خواهد بود.

حاشیه ترجیح اعطاشده توسط هر یک از دو کشور در مورد کالاهای صنعتی به شرح ذیل اعلام می­گردد:

* کالاهای دارای تعرفه 5تا20 درصد از 15 درصد حاشیه ترجیح برخوردار خواهند شد.

* کالاهای دارای تعرفه 21تا 30 درصد از 20 درصد حاشیه ترجیح برخوردار خواهند شد.

* کالاهای دارای تعرفه 31تا 50درصد از 25 درصد حاشیه ترجیح برخوردار خواهند شد.

* کالاهای دارای تعرفه 51درصد و بالاتر از 30درصد حاشیه ترجیح برخوردار خواهند شد.

* تعرفه اعمال شده در مورد منسوجات (فصول 61 و 62 ) ایران 35درصد و تعرفه اعمال شده در مورد منسوجات سوریه 50 درصد تعیین گردیده است.

* تعرفه اعمال شده برای کالاهای کشاورزی کالا به کالا تعیین گردیده است.

لازم به ذکر است برنامه طرف ایرانی پس از لازم الاجرا شدن موافقت­نامه مذکور گسترش فهرست­های کالایی و حرکت به سمت آزادسازی تجاری با کشور سوریه می­باشد.

* تشکیل شورای مشترک بازرگانان ایرانی- سوری

طبق توافق اتاق­های بازرگانی دو کشور شورای مشترک بازرگانان ایرانی- سوری و با هدف گسترش همکاری­ها در زمینه سرمایه­گذاری­های مشترک در سوریه، اجرای پروژه­های مشترک در کشور ثالث، ایجاد ارتباط مستمر میان دو اتاق، مبادله اطلاعات خصوصاً مناقصه­ها و تبادل هیئت­های دو اتاق و تشویق صاحبان صنایع برای همکاری­های صنعتی و اطلاع از نیازهای کارخانه­های سوریه تأسیس گردید. در حال حاضر برنامه­هایی جهت توسعه فعالیت این شورا در دست اقدام است.

* موافقت­نامه حمل و نقل جاده­ای

موافقت­نامه حمل و نقل جاده­ای در سال 1363 به امضای دو کشور رسیده و لازم­الاجرا است و سالانه بیش از 5هزار دستگاه اتوبوس و کامیون ایرانی به سوریه تردد دارند.

* موافقت­نامه حمل ونقل هوایی

موافقت­نامه حمل و نقل هوایی بین دو کشور در سال 1376 به امضا رسیده و لازم­الاجرا است. ایران و سوریه هر کدام هرهفته، پروازهایی از تهران به دمشق و بالعکس دارند.

علاوه بر پروازهای برنامه­ای، پروازهای چارتر نیز بین دو کشور توسط شرکت­­های ایرانی در تمامی ایام هفته انجام می­شود.

* موافقت­نامه حمل و نقل ریلی

براساس قرارداد سال 1379 قطار مسافربری تهران- دمشق هفته­ای یکبار در این مسیر مسافرین را جابه­جا می­کند.

از جمله برنامه­های راه­آهن جمهوری اسلامی ایران برای توسعه همکاری­ها با کشور سوریه اتصال ریلی جمهوری اسلامی ایران و سوریه از طریق عراق، تداوم مشارکت شرکت­های ایرانی در پروژه­های سوریه و برگزاری دوره­های آموزشی در این حوزه می­باشد.

* موافقت­نامه حمل و نقل دریایی

موافقت­نامه کشتیرانی تجاری- دریایی در سال 1378 به امضا رسید و لازم­الاجرا است. سالانه چندین فروند کشتی شرکت ایرانی به بنادر سوریه عزیمت می­نمایند. کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران دارای سرویس منظم در منطقه دریای مدیترانه و خاورمیانه می­باشد. همچنین شرکت مذکور با توجه به آغاز فعالیت دفتر نمایندگی و ترمینال کانتینری خود در بندر مالتا، آمادگی خود جهت حمل محصولات کشور سوریه به بنادر ایران و سایر کشورها و بالعکس را با نرخ­های رقابتی اعلام نموده است.

* قراردادهای خدمات فنی و مهندسی

ارزش قراردادهای منعقده خدمات فنی و مهندسی جمهوری اسلامی ایران با کشور سوریه طی سال­های 1380 لغایت چهارماهه اول سال 1387 بالغ بر یک و نیم میلیارد دلار می­باشد.

به کارگیری ظرفیت­های خالی، توسعه بازار، محدودیت بازار داخلی، ارتقاء دانش فنی و کسب تجربه بین­المللی و تحکیم موقعیت سازمانی به جهت عدم وابستگی به بازار داخلی از دلایل روآوری شرکت­ها به خدمات فنی و مهندسی می­باشد. درسال­های اخیر سرمایه­گذاری و صدور خدمات فنی و مهندسی به کشور سوریه مورد توجه خاص قرار گرفته است و برخی از شرکت­های ایرانی توانسته­اند در این زمینه به موفقیت­های قابل توجهی دست یابند.

فهرست پروژه­های خدمات فنی و مهندسی ایران در کشور سوریه در پیوست گزارش آورده شده است.

برقراری ترتیبات بانکی

در این قسمت فعالیت­هایی که در حوزه بانکی بین دو کشور انجام شده است معرفی می­گردد:

بانک صادرات

بانک صادرات ایران در مورد تشکیل بانک مشترک با بانک تجاری سوریه در دمشق توافق نموده است و موضوع تأسیس این بانک مشترک هم­اکنون مجدانه در حال پیگیری  می­باشد.

بانک توسعه صادرات

براساس توافقات به عمل ­آمده، به منظور توسعه صادرات غیرنفتی به سوریه بانک توسعه صادرات تسهیلاتی را اعطا می­نماید و سقف پوشش صندوق ضمانت صادرات ایران برای اعتبارات کوتاه مدت اعطایی به کشور سوریه، معادل 50 میلیون دلار و برای اعتبارات میان و بلندمدت 100 میلیون دلار تعیین گردیده است. طبقه­بندی ریسک این کشور نیز پنج گزارش شده است. لازم به ذکر است بازپرداخت اعتبارات کوتاه و میان مدت قابل اعطا به خریداران سوری مشروط به گشایش اعتبار اسنادی از Commercial Bank Syria و اعتبارات بلندمدت در قبال تضمین دولت آن کشور می­باشد.

تشکیل انجمن دوستی ایران و سوریه

با توجه به سوابق و پیشینه تاریخی، فرهنگی و  روابط دیرینه دوستی میان دو کشور، انجمن دوستی ایران و سوریه در تاریخ 2/3/1381 تشکیل گردید و در اداره ثبت شرکت­ها به ثبت رسید.

فعالیت­های نمایشگاهی و  هیأت­های تجاری

یکی از شیوه­های تبلیغ و معرفی محصولات غیرنفتی صادراتی ایران و نفوذ به بازار سوریه، برگزاری نمایشگاه­های عمومی و اختصاصی در این کشور است. امروزه نمایشگاه­ها از حالت سنتی خود خارج شده و نه تنها به عنوان محلی برای داد و ستد آنی کالاها یا خدمات تلقی نمی­گردند بلکه تبدیل به محلی شده­اند که خریداران بالقوه و فروشندگان بالفعل از نزدیک با یکدیگر ارتباط برقرار می­نمایند و از ویژگی­ کالاهایی که قابلیت صدور دارند به نحو کامل مطلع می­گردند و در خصوص امکان مبادله کالا با یکدیگر به گفتگو می­نشینند.